Tăng acid uric máu – nguyên nhân và cách điều trị

0
Cập nhật lần cuối vào

Tăng acid uric máu là biểu hiện của việc rối loạn chuyển hóa purin trong cơ thể. Nồng độ acid uric trong máu tăng cao có thể gây ra các bệnh nguy hiểm như sỏi thận, gout,… hay tổn thương thần kinh.

1. Tăng acid uric là gì?

Acid uric là sản phẩm chuyển hóa của nhân purin – thành phần cấu tạo nên DNA, RNA..(các vật chất di truyền). Acid uric được thải trừ qua thận.

Bình thường, nồng độ Acid uric máu ở khoảng 420 micromol/lít ở nam và 360 micromol/lít ở nữ. Nếu như nồng độ vượt quá ngưỡng cho phép này thì sẽ được gọi là tăng Acid uric máu.

Khi acid uric trong máu tăng cao vượt quá độ bão hòa nó có thể kết tinh lại thành các tinh thể urat, lắng đọng ở khớp gây ra cơn gút cấp (bệnh gút).

Nếu lắng đọng tại da, mô mềm thành các hạt tophi hoặc tạo thành sỏi urat ở thận. Tăng acid uric máu có thể có triệu chứng hoặc không có triệu chứng. Tăng acid uric máu có triệu chứng thường đề cập đến các cơn gút cấp hoặc bệnh gút mạn tính.

Tìm hiểu chi tiết về acid uric trong bài Acid uric máu là gì.

2. Những dấu hiệu tăng acid uric máu

Khi acid uric tăng, biểu hiện phổ biến nhất của nó là cá cơn gút cấp lâm sàng. Nếu để lâu không có phương án điều trị thì sẽ phát triển thành gút mạn hoặc tăng acid uric mạn tính.

  • Cơn gút cấp thường xuất hiện sau một bữa ăn nhiều đạm, thường khởi phát vào nửa đêm. Bệnh nhân đau dữ dội ở một khớp (hay gặp nhất là ngón chân cái).
  • Biểu hiện của gút mạn và tăng acid uric mạn tính.
  • Hạt tophi: do lắng đọng muối urat trong các mô liên kết. Thường gặp ở vành tai, mỏm khuỷu, cạnh các khớp, có thể nhìn thấy màu trắng bên trong. Khi hạt tophi vỡ sẽ chảy ra chất nhão trắng như phấn.
  • Sưng đau biến dạng các khớp do lắng đọng acid uric tại khớp.
  • Sỏi thận: sỏi uric, biểu hiện bằng cơn đau quặn thận, đau ở hông lưng lan xuống bẹn, cơ quan sinh dục, có thể tiểu máu.
  • Suy thận do bệnh thận kẽ.

3. Đối tượng có nguy cơ tăng acid uric cao

Bất kỳ ai cũng có thể bị tăng acid uric trong máu. Tuy nhiên những đối tượng dưới đây có nguy cơ mắc nhiều nhất.

  • Người uống nhiều bia rượu
  • Những người có chế độ ăn nhiều đạm: hải sản, phủ tạng động vật
  • Người béo phì
  • Người ít vận động thể lực
  • Bệnh nhân suy giáp
  • Bệnh nhân mắc bệnh thận mạn tính
  • Người sử dụng thuốc giảm đau loại corticoid kéo dài
  • Các thuốc trong các bệnh lý tim mạch: aspirin, furosemide
  • Bệnh nhân mắc các bệnh lý ác tính

4. Nguyên nhân tăng acid uric máu

Tăng acid uric có thể do rất nhiều nguyên nhân gây ra như di truyền, gia tăng chuyển hóa purin giảm bài tiết acid uric, chế độ dinh dưỡng không khoa học và một số nguyên nhân khác.

Do tác nhân di truyền

Mặc dù hiếm gặp nhưng các điều kiện di truyền hoặc vấn đề xảy ra ở quá trình trao đổi chất cũng có thể là nguyên nhân gây ra sự tăng axit uric trong máu của người bệnh.

Các nghiên cứu khoa học đã chỉ ra rằng, hội chứng Lesch-Nyhan (vấn đề của sự trao đổi purine bẩm sinh ở người) là do một khiếm khuyết trong một gen tạo ra protein rất quan trọng trong cơ thể để loại bỏ acid uric ra ngoài cơ thể có tên là hypoxanthine phosphoribosyltransferase 1 hoặc HPRT1.

Khi không có enzyme này, cơ thể sẽ bị tăng acid uric trong máu và là tác nhân gây bệnh gout, làm tổn thương tới thận, bàng quang hay các vấn đề về thần kinh.

Sự gia tăng chuyển hóa purine

Sự tăng acid uric máu có thể xảy ra ở những người có khối u phát triển nhanh như: u xơ đa bào, ung thư di căn và một số bệnh bạch cầu và bạch cầu.

Bệnh nhân ung thư khi tiến hành trị liệu hoá trị cũng có thể làm tăng acid uric máu do hội chứng phân tách khối u. Hội chứng này xảy ra ở những người có gánh nặng khối u lớn và quá trình hóa trị liệu gây ra số lượng lớn các tế bào ung thư chết ngay lập tức, đồng thời giải phóng nội chất tế bào vào trong dòng máu, là tác nhân làm tăng acid uric trong máu.

Giảm bài tiết, thải trừ acid uric

Thông thường, sự giảm bài tiết axit uric là một cơ chế để tạo ra nồng độ acid uric trong cơ thể, khi việc giảm thải trừ acid uric ra ngoài cơ thể gặp vấn đề thì sẽ khiến cho cơ thể bị tăng acid uric trong máu. Trường hợp này chủ yếu xảy ra ở những người mắc phải bệnh về thận mạn tính.

Sở dĩ những người mắc bệnh thận mạn tính thường dễ bị tăng acid uric máu là vì thận theo thời gian sẽ mất khả năng lọc và loại bỏ các chất thải ra khỏi cơ thể. Vì acid uric lại được lọc qua thận và bài tiết qua nước tiểu nên nếu thận hoạt động không bình thường thì axit uric sẽ không bị loại ra khỏi cơ thể và dẫn đến sự tăng lên của nồng độ acid uric trong máu.

Ngoài ra, các bệnh trao đổi chất hoặc nội tiết cũng có thể là tác nhân làm giảm bài tiết axit uric.

Chế độ dinh dưỡng không khoa học

Thực tế, có rất nhiều các loại thực phẩm có chứa một lượng purin cao, nếu con người ăn chúng quá nhiều thì có thể góp phần vào việc làm tăng axit uric trong máu. Các loại thực phẩm có thể là nội tạng động vật, gia cầm, thịt đỏ, cá, cá mòi, nấm men, cá cơm, bia…

Mặt khác, việc ăn kiêng quá mức, tập thể dục vất vả cũng có thể làm tăng acid uric máu và giảm bài tiết, vì cơ thể sẽ tự phân hủy năng lượng trong khi thận không thể bài tiết acid uric hiệu quả.

Nguyên nhân khác

Ngoài những nguyên nhân phổ biến ở trên, còn một số nguyên nhân khác cũng làm tăng acid uric máu như:

  • Mức đường huyết cao;
  • Suy giáp;
  • Sử dụng rượu;
  • Một số loại thuốc, đặc biệt là thuốc cho bệnh tim;
  • Huyết áp cao;
  • Béo phì;
  • Phơi nhiễm chì;
  • Phơi nhiễm thuốc trừ sâu.

5. Chẩn đoán tăng acid uric máu

Hiện nay, tăng acid uric trong máu có thể được chẩn đoán bằng những cách như sau:

  • Xét nghiệm acid uric máu: Gọi là tăng acid uric máu khi nồng độ acid uric máu ở nam trên 7mg/dl (420 µmol/L), ở nữ trên 6mg/dl (360 µmol/L).
  • Các xét nghiệm khác: chức năng thận, tổng phân tích nước tiểu để tìm biến chứng thận của bệnh.
  • Chọc dịch khớp: nếu tràn dịch tìm tinh thể urat để chẩn đoán bệnh gút.
  • X-quang: Chụp x-quang khớp bị đau để tìm tổn thương khớp mạn tính.

6. Cách điều trị tăng acid uric máu

Mức độ, nồng độ tăng acid uric trong máu khác nhau sẽ có những cách điều trị khác nhau, có thể dùng thuốc hay không dùng thuốc.

Tăng acid uric máu trung bình dưới 10mg/dl

Với chứng tăng acid uric máu không có triệu chứng, các trường hợp tăng acid uric máu ở mức độ trung bình (dưới 10mg/dl), người bệnh cần được hướng dẫn thực hiện chế độ ăn uống phù hợp để cơ thể không tạo ra thêm acid uric.

Cụ thể, bệnh nhân phải hạn chế ăn đạm động vật, ăn nhiều rau quả, không được uống rượu bia. Một khi đã điều chỉnh chế độ ăn uống mà acid uric vẫn cao thì việc sử dụng thuốc là cần thiết.

Tăng acid uric cao trên 12mg/dl

Còn trong trường hợp lượng acid uric ở mức trên 12mg/dl, nguy cơ cao đối với bệnh tim mạch thì cần dùng thuốc điều trị hạ acid uric.

Các trường hợp khác đều không có chỉ định dùng thuốc, trừ khi bệnh nhân có tình trạng hủy tế bào quá nhiều, xuất hiện sự sản xuất acid uric cấp tính ở bệnh nhân ung thư đang được điều trị bằng hóa trị hoặc xạ trị thì có thể dùng liệu pháp dự phòng tăng acid uric máu nhằm tránh tình trạng suy thận cấp do lượng tinh thể urat lắng đọng ở ống thận.

Tăng acid uric thường xuyên

Các trường hợp đặc biệt, xét nghiệm thường xuyên có tình trạng tăng acid uric trên 10mg/dl mà kháng với các biện pháp điều chỉnh chế độ ăn uống, hoặc gia đình có tiền sử bị gút, bị sỏi thận kèm tăng acid uric máu, có dấu hiệu tổn thương thận đều cần phải dùng các thuốc giảm acid uric.

Thuốc được lựa chọn để điều trị hội chứng tăng acid uric máu thường là thuốc ức chế men xanthin oxidase có tác dụng làm giảm tạo thành acid uric như allopurinol, thiopurinol hoặc thuốc tiêu acid uric (enzym uricase).

Lưu ý, không dùng nhóm thuốc tăng thải acid uric qua thận như probenecid ở những bệnh nhân có một trong các biểu hiện sau: Tiền sử hoặc đang có sỏi thận, suy thận, có hạt tophi và giảm bài tiết urat qua thận.

7. Cách phòng tránh tăng acid uric máu

Ngoài nguyên nhân di truyền, các bệnh lý khác dẫn đến tăng nồng độ acid uric thì có thể phòng tránh tình trạng tăng acid uric máu bằng những cách sau đây:

  • Chế độ ăn lành mạnh: nhiều rau xanh, ít mỡ động vật, giảm thức ăn chứa nhiều purin nếu bị tăng acid uric máu
  • Tập luyện thể dục đều đặn: ít nhất 30 phút mỗi ngày, 5 ngày mỗi tuần
  • Không dùng các thuốc bừa bãi, nếu cần dùng thuốc kéo dài, phải dùng theo chỉ định của bác sĩ
  • Hạn chế rượu bia

Tăng acid uric có thể dẫn đến nhiều căn bệnh nguy hiểm. Vì vậy, bạn cần nắm rõ những triệu chứng của nó để sớm phát hiện và điều trị kịp thời.

Chia sẻ.

Chức năng bình luận đã bị đóng