Thoái hóa khớp là gì? Điều trị thoái hóa khớp như thế nào?

0
Cập nhật lần cuối vào

Thoái hóa khớp là bệnh thường gặp ở người cao tuổi gây đau đớn làm giảm sút chất lượng cuộc sống. Thoái hóa khớp là gì, điều trị và phòng ngừa như thế nào? Câu trả lời có trong bài viết dưới đây.

1. Thoái hóa khớp là gì?

Thoái hóa khớp là tình trạng hư hỏng phần sụn, đệm giữa hai đầu xương có kèm theo phản ứng viêm và giảm sút lượng dịch nhầy giúp bôi trơn, do đó gây đau và cứng khớp.

Thoái hóa khớp là hiện tượng sụn khớp bị tổn thương

Thoái hóa khớp là hiện tượng sụn khớp bị tổn thương

Bệnh chủ yếu gặp ở người trên 40 tuổi đặc biệt là sau 60 tuổi. Có hai loại bệnh thoái hóa khớp điển hình sau:

  • Thoái hóa khớp tiên phát: Ví dụ khớp háng, khớp đầu gối, khớp bàn ngón chân cái, khớp bàn ngón và khớp ngón gần của ngón tay cái, cột sống cổ, cột sống thắt lưng…
  • Thoái hóa thứ phát: Đây là hậu quả của tổn thương khớp do những nguyên nhân tại khớp (như viêm khớp dạng thấp), hay ngoài khớp. Thoái hóa thứ phát có thể xuất hiện ở bất kỳ khớp nào.

Các vị trí khớp thường bị thoái hóa: Thoái hóa khớp gối, khớp háng, khớp vai, tay, thoái hóa cột sống,…Bệnh thường gặp ở nữ giới, chiếm 80% trường hợp thoái hóa khớp gối.

2. Triệu chứng thoái hóa khớp là gì?

Dưới đây là những triệu chứng rõ nét của bệnh thoái hóa khớp.

Đau khớp

Đây chính là dấu hiệu đầu tiên dễ nhận thấy nhất của bệnh thoái hóa khớp. Cơn đau thường âm ỉ và có thể thành cơn đau cấp khi người bệnh vận động ở tư thế bất lợi.

Các cơn đau âm ỉ hoặc khi vận động

Các cơn đau âm ỉ hoặc khi vận động

Việc vận động nhiều cũng khiến người bệnh bị đau thêm. Mới đầu chỉ đau khi khớp hoạt động và sẽ hết đau sau khi nghỉ ngơi. Nhưng sau đó có thể đau liên tục và đau trội hẳn lên khi tiếp tục vận động.

Các cơn đau sẽ trở nên nghiêm trọng hơn khi thời tiết thay đổi, đặc biệt trong điều kiện thời tiết lạnh giá, độ ẩm cao và áp suất không khí giảm. Khi đó chỉ cần cử động nhỏ người bệnh cũng có thể bị đau nhức tại khớp suốt cả ngày thậm chí nhiều ngày.

Cứng khớp

Cứng khớp là triệu chứng đi kèm theo các cơn đau, nhất là vào buổi sáng. Sau khi ngủ dậy, người bệnh sẽ thấy không thể cử động được các khớp bị đau.

Lúc đó, phải dừng vận động tầm 10-30 phút để tình trạng cứng khớp giảm dần. Thoái hóa khớp càng nặng thì cứng khớp càng dai dẳng hơn.

Tiếng kêu trong khớp khi cử động

Do hư hỏng phần sụn, đệm giữa hai đầu xương có kèm theo phản ứng viêm và giảm sút lượng dịch nhầy giúp bôi trơn nên khi di chuyển, đầu xương sẽ tiếp tục gần sát vào nhau, tiếp xúc với phần sụn bị bào mòn tạo ra tiếng kêu lạo xạo. Triệu chứng này dễ nhận biết nhất sau khi vận động mạnh, lúc đó kèm theo tiếng kêu là cơn đau dữ dội.

Khó vận động các khớp

Khi bị thoái hóa khớp, người bệnh có thể không làm được một số động tác như quay cổ hay không cúi được sát đất.

Khớp bị sưng tấy biến dạng

Khớp bị sưng hoặc biến dạng

Khớp bị sưng hoặc biến dạng

Các khớp bị đau có thể bị sưng tấy hoặc thậm chí biến dạng. Các cơ xung quanh trở nên mỏng hoặc yếu đi. Ví dụ dễ thấy nhất là đầu gối bị lệch khỏi trục, ngón chân cong vẹo, trong khi các ngón tay thì u cục gồ ghề, không đều nhau

3. Các nguyên nhân gây bệnh thoái hóa khớp

Bệnh thoái hóa khớp xảy ra có thể do các nguyên nhân dưới đây:

  • Quá trình lão hóa tự nhiên: Khi chúng ta trưởng thành, các tế bào sụn không có khả năng sinh sản và tái tạo. Khi chúng ta già đi, các tế bào sụn dần dần giảm chức năng tổng hợp chất tạo nên sợi collagen và mucopolysaccarides làm cho chất lượng sụn kém dần, nhất là tính đàn hồi.
  • Bẩm sinh: Các dị dạng bẩm sinh cũng là một trong các nguyên nhân gây bệnh thoái hóa. Chúng làm thay đổi diện tì nén bình thường của khớp hay cột sống khiến một số khớp không chịu được áp lực, để lâu gây ra thoái hóa.
  • Di truyền: Nếu trong gia đình có người bị bệnh thoái hóa khớp sớm thì những người con cháu sau này cũng sẽ dễ dàng mắc bệnh nếu không có chế độ ăn uống, nghỉ ngơi, sinh hoạt phù hợp.
  • Các biến dạng thứ phát: Có các tổn thương do các bệnh lý xương khớp khác, các chấn thương do tai nạn, nghề nghiệp, làm thay đổi mối tương quan, hình thái của khớp và cột sống…
  • Béo phí hay sự tăng cân quá nhanh: Điều này sẽ làm tăng áp lực lên xương khớp, lâu dần làm xương khớp bị đè nén, biến dạng.
  • Nội tiết: Thiếu hormon ở nữ chính là một trong những yếu tố gây nên tình trạng thoái hóa khớp. Không chỉ có vậy, các hiện tượng như rối loạn hormon trong thời kì mãn kinh, đái tháo đường, loãng xương do nội tiết… cũng góp phần làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp.

4. Điều trị bệnh thoái hóa khớp

Hiện nay có nhiều phương pháp điều trị thoái hóa khớp như tiêm thuốc, phẫu thuật. Tuy nhiên phương pháp tiêm huyết tương giàu tiểu cầu được chứng minh là an toàn nhất, nhanh chóng chấm dứt cơn đau và có tác dụng lâu dài.

Huyết tương giàu tiểu cầu (PRP) là gì?

PRP là viết tắt của cụm từ tiếng Anh “Platelet Rich Plasma”: Huyết tương giàu tiểu cầu. Trong máu bình thường có huyết tương (plasma) và các tế bào máu là hồng cầu (93%) bạch cầu (1%) tiểu cầu (6%). Máu sau khi được chiết xuất ly tâm sẽ loại bỏ phần lớn hồng cầu, bạch cầu, còn lại tiểu cầu với tỷ lệ nhiều gấp 2 đến 7 lần tỷ lệ trong máu bình thường.

Tiểu cầu được làm vỡ sẽ giải phóng ra nhiều yếu tố dinh dưỡng, tăng trưởng có vai trò quan trọng trong việc tái tạo, làm lành tổ chức, điều hòa sản xuất collagen, kích thích tăng trưởng nguyên bào sợi và các dạng tế bào gốc khác nhau của nguyên bào sợi. PRP kích thích tế bào biểu mô, tạo chất nền, phân chia tế bào và tái tạo tế bào máu, cũng như kích thích phát triển mạch máu. Từ đó làm tái sinh các mô bị hư hại, giúp cho tế bào trở nên khỏe mạnh hơn.

Đối với các tổn thương cơ xương khớp, PRP có tác dụng kháng viêm, chấm dứt cơn đau nhanh chóng, tăng khả năng vận động cho cơ và khớp.

Tiêm PRP được chỉ định cho các bệnh xương khớp nào?

Dưới đây là các bệnh thường có chỉ định điều trị bằng tiêm PRP:

  • Bệnh lý chóp xoay (viêm, rách chóp xoay)
  • Viêm điểm bám gân tại vùng khuỷu, vùng cổ tay, gối
  • Viêm cân gan chân
  • Viêm gân hoặc các bệnh lý về gân khác
  • Chấn thương sụn chêm và dây chằng
  • Thoái hóa khớp

Tùy vào tình trạng lâm sàng của người bệnh và khả năng phục hồi của từng người, bác sĩ sẽ chỉ định tiêm tiêm PRP 2 -3 lần. So với các phương pháp điều trị truyền thống là sử dụng thuốc, trường hợp nặng có chỉ định phẫu thuật (nội soi hoặc mổ mở), PRP được đánh giá cao về sự an toàn do sử dụng máu được lấy từ cơ thể người bệnh, giúp chấm dứt cơn đau nhanh chóng tới 80-90%. Cộng thêm quá trình điều trị nhẹ nhàng, chi phí hợp lý đã khiến PRP đang ngày càng được áp dụng rộng rãi.

5. Người bệnh thoái hóa khớp ăn gì, kiêng gì?

Người bệnh thoái hóa khớp nên ăn các loại thực phẩm bổ sung collagen, tăng cường miễn dịch, chống oxy hóa,… Dưới đây là gợi ý một số thực phẩm người bệnh nên ăn:

  • Các loại cá nước lạnh: Cá hồi, cá thu, cá ngừ, cá trích là những thực phẩm có chứa nhiều acid béo omega-3 – một loại chất kháng viêm hiệu quả, người bệnh nên ăn ít nhất 3 bữa cá 1 tuần.
  • Nước hầm từ xương ống hay sụn sườn bò, bê cung cấp rất nhiều chondroitin và glucosamin, là những hợp chất tự nhiên cấu thành sụn. Ngoài ra, những món ăn này còn bổ sung cho cơ thể lượng canxi dồi dào, tốt cho hệ xương khớp.
  • Thực vật: Các loại ngũ cốc, đậu nành, rau xanh vào bữa ăn hằng ngày là những loại thực phẩm giúp tăng cường miễn dịch, chống oxy hóa rất tốt.
  • Trái cây: Đu đủ, dứa, chanh, cam chứa nhiều men kháng viêm và vitamin C giúp kháng viêm hiệu quả cũng như tăng cường độ dẻo dai cho các khớp.
  • Các chất béo lành mạnh như bơ thực vật, dầu dừa, dầu ô liu nguyên chất, các loại hạt. Các chất có trong bơ và đậu nành có khả năng kích thích tế bào sụn sinh sưởng collagen – một thành phần protein chính trong sụn, gân, xương.

Ngoài việc thiết chế độ dinh dưỡng khoa học tốt cho khớp gối, người bệnh đừng quên tránh xa các loại thực phẩm dưới đây:

  • Thịt đỏ (thịt bò, thịt cừu, thịt lợn, thịt dê…) khi vào cơ thể tiêu hóa sẽ sản xuất ra axit. Những axit này cần một lượng lớn canxi để trung hòa. Nếu không cung cấp đầy đủ canxi, cơ thể sẽ rút canxi từ hệ xương.
  • Thực phẩm chế biến sẵn chứa chất béo công nghiệp: Đồ chiên rán, nướng, khoai tây…là các loại thực phẩm làm gia tăng tình trạng viêm khớp, đặc biệt là gây tăng cân (trọng lượng cơ thể càng tăng càng gây áp lực cho sụn khớp, bề mặt sụn khớp bị hư tổn nhanh hơn).
  • Thực phẩm chứa nhiều đường và carbohydrate (bánh quy, bánh ngọt, chè…) làm cản trở việc hấp thu canxi, gây tổn thương các protein trong cơ thể, gây viêm khiến hệ cơ xương khớp yếu đi.
  • Ăn mặn sẽ khiến xương giòn và dễ gãy, đồng thời làm tăng tình trạng viêm, dẫn đến đau đớn hơn.
  • Rượu, bia, cà phê và các loại nước ngọt có ga gây hại cho những người bị viêm khớp, thoái hóa khớp gối hoặc bệnh gout. Nếu tiêu thụ chúng trong một thời gian dài càng khiến triệu chứng đau thêm trầm trọng, việc điều trị cũng trở nên phức tạp.

Các lưu ý giúp kiểm soát triệu chứng thoái hóa khớp gối

  • Giảm cân nếu bạn thừa cân: Khi tăng cân, áp lực đè lên khớp gối càng lớn càng khiến bộ phận này trở nên thoái hóa. Ngoài ra, cơ thể của những người béo phì chứa một lượng mỡ khá lớn, có các chất gây viêm xương khớp, làm tăng quá trình thoái hóa sụn khớp.
  • Ăn cơm ở nhà thay vì ở ngoài: Không phải thức ăn mua bên ngoài nào cũng an toàn vệ sinh. Đặc biệt với những món được chế biến sẵn chứa nhiều muối, nhiều chất béo không tốt cho cân nặng và xương khớp.
  • Dùng thực phẩm chức năng bổ sung: Glucosamine (giúp kích thích tế bào sụn, hỗ trợ ức chế các enzyme phá hủy sụn khớp, tăng sản sinh chất nhầy ở dịch khớp), Chondroitin (ức chế enzyme gây thoái hóa sụn), MSM (hỗ trợ giảm đau, kháng viêm, kết hợp cùng Glucosamine tạo nên collagen, giúp duy trì tính đàn hồi của khớp).

6. Chế độ vận động, luyện tập

Đi bộ đúng cách

Trước hết, người bệnh nên rút ngắn khoảng cách đi bộ lại, vì nếu càng đi lại nhiều, áp lực lên các khớp gối càng lớn, tình trạng bệnh nghiêm trọng hơn, càng thêm đau.

Trước mỗi bài tập đi bộ, bạn nên khởi động để làm nóng khớp gối như căng cơ cẳng chân, duỗi gập gối ít nhất 10 phút, xoa bóp gối nhẹ nhàng.

Sau khi kết thúc đi bộ, để tránh căng thẳng cho đầu gối, bạn nên vận động đầu gối thật nhẹ nhàng rồi mới ngồi nghỉ.

Tập yoga nhẹ nhàng, khoa học

Yoga là bộ môn tập luyện nhẹ nhàng nhưng tác dụng đem lại cho cơ thể, đặc biệt là các bệnh nhân thoái hóa khớp gối rất hiệu quả. Dưới đây là 3 bài tập yoga mà người bệnh có thể tập ngay ở nhà với thời gian rất ngắn:

Bài tập thứ nhất: Làm khỏe cơ đùi trước

Bạn hãy chuẩn bị một chiếc ghế, sau đó ngồi trên ghế với gối gấp 90°, hai bàn chân đặt sát mặt sàn. Từ từ duỗi thẳng chân phải, nâng lên theo hướng nằm ngang song song với mặt sàn.

Mỗi lần vậy giữ trong 30 giây, sau đó từ từ hạ chân xuống đặt sát mặt sàn. Sau đó, tiếp tục lặp lại trên chân đối diện.

Bài tập thứ hai: Kéo dãn cơ bắp chân

Bài tập kéo dãn cơ bắp chân

Bài tập kéo dãn cơ bắp chân

Bạn bước chân phải sang ngang, bàn chân phải cách bàn chân trái vài bước. Sau đó gập gối phải về bên phải, đảm bảo đầu gối không đưa về quá đầu mũi chân. Đồng thời, chân trái thẳng, ấn gót chân xuống sàn, giữ trong 30 giây rồi đổi chân.

Bài tập thứ 3: Bài tập khớp gối, cổ chân, cơ đùi trước.

Bài tập bước chân

Bài tập bước chân

Bạn đứng trước 1 bục cao 10 – 20cm hoặc 1 bậc cầu thang. Sau đó đứng thẳng lưng, lần lượt bước từng chân lên bậc, sau đó bước xuống (bước lùi), mặt luôn hướng về phía trước. Bước theo tốc độ của riêng bạn trong khoảng 30 giây mỗi lần. Có thể sử dụng thanh vịn để giữ thăng bằng.

7. Cách phòng tránh bệnh thoái hóa khớp

Bệnh thoái hóa khớp được coi là bệnh của tuổi già, khi đó các sụn khớp lão hóa, dễ tổn thương, dịch nhầy giữa các khớp giảm khiến đi lại khó khăn, đau nhức. Tuy nhiên thực tế không chỉ có người già mắc bệnh mà còn rất nhiều người ở các độ tuổi khác nhau có thể bị bệnh. Cách phòng tránh gồm:

Duy trì cân nặng hợp lý

Thừa cân làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp. Lượng cân dư thừa sẽ tạo áp lực lên các khớp của bạn, đặc biệt là các khớp ở hông và đầu gối. Khi bạn tăng thêm 1 kg thì áp lực đè xuống khớp gối và hông sẽ tăng lên tới 8 kg. Theo thời gian, áp lực này sẽ phá hủy các sụn trong khớp và gây ra bệnh thoái hóa khớp.

Phần cân thừa đa số là mô mỡ. Các mô mỡ này sản xuất ra các protein gọi là cytokine gây viêm khắp cơ thể. Tại khớp, các cytokine phá hủy mô bằng cách thay đổi các chức năng của các tế bào sụn. Bằng cách giảm cân, thậm chí chỉ một vài kg, bạn đã có thể làm giảm áp lực lên khớp cũng như nguy cơ viêm khớp, và đồng thời làm giảm nguy cơ thoái hóa khớp.

Kiểm soát lượng đường huyết

Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng bệnh tiểu đường có thể làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp. Lượng đường huyết cao làm cho sụn cứng hơn và dễ bị tổn thương hơn khi có áp lực đè lên. Để ngăn chặn nguy cơ bị thoái hóa khớp, bạn nên kiểm soát lượng đường trong máu của bản thân. Nếu bị tiểu đường, bạn hãy cố gắng duy trì lượng đường trong máu ở mức cho phép bằng cách uống thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ và thực hiện chế độ ăn uống lành mạnh.

Tập thể dục

Một cách khác để phòng ngừa thoái hóa khớp là tích cực vận động. Bạn không cần phải tập thể dục với cường độ cao, mỗi ngày tập 30 phút với cường độ vừa phải, 5 lần một tuần là đủ. Điều này sẽ giữ cho các khớp xương của bạn khỏe mạnh và tăng cường độ dẻo dai của cơ bắp.

Cách tốt nhất để giữ thói quen tập thể dục là hãy chọn một môn thể thao mà bạn có thể thực hiện hằng ngày. Bạn không nhất thiết phải đến phòng gym, chỉ cần đi bộ, làm việc nhà cũng được. Điều quan trọng là phải tìm một hoạt động mà bạn thích nhất và phù hợp với sức khỏe của bản thân để có thể duy trì tập luyện lâu dài.

Tránh chấn thương

Điều quan trọng trong quá trình tập thể dục là phải tránh chấn thương. Bởi vì nếu chấn thương, sụn của bạn sẽ rất khó lành. Các nghiên cứu đã chỉ ra trường hợp khớp bị thương sẽ có nguy cơ phát triển thành thoái hóa khớp cao gấp 7 lần so với khớp không bị chấn thương. Thậm chí gãy xương và trật khớp cũng có thể làm tăng nguy cơ thoái hóa khớp.

Ăn uống hợp lý

Mặc dù không có chế độ ăn cụ thể cho bệnh nhân bị thoái hóa khớp, nhưng có một số chất dinh dưỡng đã được chứng minh có thể làm giảm nguy cơ thoái hóa. Bạn có thể tăng cường ăn những loại thực phẩm có các chất sau:

  • Axit béo Omega-3: Đây là những chất béo tốt cho cơ thể được tìm thấy trong dầu cá, hạt lanh, đậu nành, quả óc chó và cá hồi.
  • Vitamin C: Một nghiên cứu đã chỉ ra nếu bạn hấp thụ vitamin C hàng ngày (120-200mg/ngày) thì có thể giảm nguy cơ thoái hóa khớp gấp ba lần so với người bình thường. Vitamin C có trong ớt xanh, trái cây họ cam quýt, cà chua, bông cải xanh và các loại rau xanh.
  • Vitamin D: Một nghiên cứu khác đã chỉ ra rằng những người có nồng độ vitamin D trong máu thấp có nhiều khả năng bị thoái hóa khớp hơn. Vitamin D được tìm thấy trong cá hồi, cá ngừ, cá mòi, sữa và trứng.

Điều quan trọng nhất để phòng tránh thoái hóa khớp hay bất kỳ một bệnh liên quan đến suy giảm chức năng các bộ phận trong cơ thể do tuổi già là duy trì thói quen sống lành mạnh. Nếu mắc bệnh, bạn cần đi khám và làm theo hướng dẫn của bác sĩ.

Chia sẻ.

Chức năng bình luận đã bị đóng